Altı İşletme, Üstü Ev: Günlük Hayatın İçindeki Risk

Mahallelerde sıkça karşılaşılan yapılardan biri de alt katı işletme, üst katı konut olarak kullanılan binalar. Gün içinde yüzlerce kişinin girip çıktığı iş yerlerinin ve insanların yaşadığı dairelerin aynı bina içerisinde bulunması çoğu zaman normal karşılanıyor. Ancak olası bir yangın, elektrik arızası, deprem veya acil tahliye durumunda bu yapıların bazı sorunları da beraberinde getirdiği görülüyor.

Özellikle kurs merkezi, restoran, kafe, market ve benzeri işletmelerin bulunduğu binalarda elektrik kullanımı ve insan yoğunluğu daha fazla oluyor. Ortak alanların işgal edilmesi, acil çıkışların kapatılması veya bakım eksiklikleri riskin büyümesine neden olabiliyor. Olası bir acil durumda hem bina sakinlerinin hem de işletmede bulunan kişilerin aynı anda tahliye edilmesi gerekebiliyor.

Deprem sonrasında gündeme gelen bazı olaylar da bu tür binalara yönelik tartışmaları artırdı. 2023 Kahramanmaraş depremlerinin ardından Malatya'da yıkılan Hayat Sitesi de bu tartışmaların odağında yer aldı. Enkazda yakınlarını kaybeden bazı aileler, binanın altındaki işyerinde yapılan değişikliklerin yapının dayanıklılığını etkilediğini öne sürerken, işyeri sahibi bu iddiaları reddetti. Olayla ilgili soruşturma başlatıldı ve konu uzun süre kamuoyunda tartışıldı.(https://www.trthaber.com/haber/turkiye/malatyada-kolon-kesme-tartismasi-748159.html).

Benzer bir tartışma Şanlıurfa'nın Bahçelievler Mahallesi'nde deprem sırasında yıkılan bir bina sonrasında da yaşandı. Binanın yalnızca belirli bir bölümünün çökmesi üzerine, zemin kattaki işyerinde kolonlara müdahale edilip edilmediği yönünde iddialar ortaya atıldı. Olayın ardından savcılık tarafından inceleme başlatılırken, bina altında yapılan değişikliklerin yapı güvenliği üzerindeki etkisi yeniden gündeme geldi. (https://www.gazeteipekyol.com/haber/14007281/bahcelievlerde-yikilan-bina-kolon-kesme-ihmali-mi).

Deprem sonrasında gündeme gelen bu örnekler, alt katı iş yeri olarak kullanılan binaların neden sık sık tartışıldığını da ortaya koyuyor. Günlük hayatta çoğu kişinin fark etmediği tadilatlar veya mekan düzenlemeleri, bir felaket yaşandığında yeniden inceleme konusu haline gelebiliyor. Bu nedenle özellikle zemin katında işletme bulunan binalarda yapılan değişiklikler, sadece işyerini kullananları değil aynı binada yaşayan herkesi ilgilendiren bir konu olarak öne çıkıyor.

Alt katında market, kafe ya da farklı bir işletme bulunan bu binalar hayatın akışı içinde sıradan görünebiliyor. Ancak deprem, yangın ve benzeri olayların ardından gündeme gelen örnekler, aynı yapı içinde yaşayanlar ile çalışanların güvenliğinin birbirinden ayrı düşünülemeyeceğini gösteriyor. Mahalle yaşamının alışılmış bir parçası olan bu binalar, zaman zaman gözden kaçan ancak herkesi ilgilendiren bir güvenlik konusu olarak varlığını sürdürüyor.